Korby rowerowe: rodzaje, standardy osi i dobór długości

Korba rowerowa zamienia nacisk nóg na obrót tarcz i łańcucha, więc od niej zaczyna się cały napęd. Przy wymianie liczą się nie tylko liczba zębów i długość ramion, ale też standard osi, suport w ramie, mocowanie tarcz i linia łańcucha. Poniżej wyjaśniamy, jak to wszystko do siebie dopasować i po czym poznać, że korby rowerowe wymagają serwisu.

Z czego składa się mechanizm korbowy

Mechanizm korbowy to kilka współpracujących części. Każda z nich ma własne wymiary, które trzeba sprawdzić przed zakupem zamiennika.

• Ramiona korby - lewe i prawe, z gwintem na pedały. Długość ramienia mierzy się od środka osi do środka otworu na pedał.
• Tarcze (zębatki) - jedna, dwie lub trzy. Przykręca się je śrubami do pająka albo montuje bezpośrednio na prawym ramieniu (direct mount).
• Oś - łączy oba ramiona. W nowszych systemach jest zintegrowana z prawym ramieniem, w starszych stanowi część suportu.
• Suport - łożyska korby, które w ramie trzymają się w mufie suportu: w kubkach wkręcanych (gwintowanych) w mufę albo wciśniętych w nią (press-fit). W gwintowanych suportach Hollowtech II i DUB kubki z łożyskami leżą na zewnątrz mufy.

Z tego układu wynika najważniejsza zasada: korba musi pasować jednocześnie do ramy (przez suport), do napędu (liczba rzędów, linia łańcucha) i do rowerzysty (długość ramion, przełożenia).

Rodzaje korb rowerowych

Korby szosowe

Typowa korba szosowa ma dwie tarcze z przodu (napęd 2x). Spotkasz trzy podstawowe zestawienia zębów: kompakt 50/34, semi-kompakt 52/36 oraz klasyczny układ 53/39. Shimano oferowało wszystkie trzy w korbie Ultegra FC-R8000, a w nowszej korbie 105 FC-R7100 (2×12) dostępne są wersje 50/34 i 52/36. Kompakt daje lżejsze przełożenia na podjazdy, układ 53/39 sprawdza się przy szybkiej jeździe po płaskim.

Korby MTB: 1x i 2x

W rowerach górskich popularny jest napęd 1x, czyli jedna tarcza z przodu i szeroka kaseta z tyłu. Przykładowo korba SRAM NX Eagle DUB ma tarczę 30, 32 lub 34 zęby, mocowaną bezpośrednio na ramieniu (3-Bolt direct mount). Shimano ma w ofercie także korby MTB 2×12, na przykład XTR FC-M9120, które dają drobniejsze odstępy między przełożeniami.

Korby trekkingowe 3x

W rowerach trekkingowych i turystycznych nadal spotyka się trzy tarcze. Przykładem jest Shimano Deore FC-T6010 (3×10) z zestawem 48/36/26 i czteroramiennym pająkiem; producent przewiduje do niej opcjonalną osłonę łańcucha chroniącą nogawki. Najmniejsza tarcza ułatwia podjazdy z bagażem, największa pozwala utrzymać prędkość na asfalcie.

Korby BMX

BMX ma jedną zębatkę i bardzo wytrzymałą konstrukcję. W prostszych rowerach występuje korba jednoczęściowa (tzw. Ashtabula), w której ramiona i oś tworzą jeden element. W rowerach wyczynowych stosuje się korby trzyczęściowe: oś z 48 drobnymi wypustami, zębatkę i dwa osobne ramiona.

Porównanie typów korb

Standardy osi i suportów

To najczęstsze źródło pomyłek przy zakupie. Korba z daną osią wymaga suportu dla tej samej średnicy osi i dla typu mufy w ramie.

• Kwadrat - stożkowa oś o przekroju kwadratu, na którą wciska się ramiona. Spotykana w starszych i prostszych rowerach.
• Octalink i ISIS - starsze systemy z osią wielowypustową (Octalink Shimano ma 8 wypustów).
• Shimano Hollowtech II - oś 24 mm zintegrowana z prawym ramieniem, łożyska na zewnątrz mufy. Lewe ramię zaciska się dwiema śrubami.
• SRAM DUB - jedna średnica osi 28,99 mm dla wielu rodzajów suportów, gwintowanych i wciskanych.
• Osie 30 mm - stosowane przez część producentów korb, wymagają suportu dla tej średnicy.

Po stronie ramy najczęściej spotkasz mufę gwintowaną BSA (gwint 1,37″ x 24 TPI, szerokość 68 lub 73 mm), mufę włoską oraz mufy wciskane, na przykład BB86 i BB92 (otwór 41 mm), BB30 (42 mm) czy PF30 (około 46 mm). Ta sama korba DUB pasuje do różnych ram, ale każda rama wymaga własnego suportu DUB. Listę dostępnych wersji (m.in. BSA 68, 73, 83 i 100 mm) znajdziesz w specyfikacji suportu DUB BSA na stronie SRAM.

BCD i tarcze direct mount

BCD (bolt circle diameter) to średnica okręgu, na którym leżą śruby mocujące tarcze. Tarcza pasuje do korby tylko przy zgodnym BCD i tej samej liczbie śrub. Przykłady: szosowe korby Shimano 105 FC-R7100 mają BCD 110 mm, klasyczne szosowe korby pięcioramienne miały 130 lub 110 mm, a trekkingowa FC-T6010 ma 104/64 mm (większy rozstaw dla dwóch dużych tarcz, mniejszy dla najmniejszej).

W korbach direct mount tarcza nie ma pająka i mocuje się ją bezpośrednio do prawego ramienia. Takie tarcze są przypisane do konkretnego systemu mocowania danego producenta, więc przy zakupie trzeba szukać tarczy pod to samo mocowanie, a nie pod BCD.

Długość ramion korby

Producenci oferują zwykle ramiona 165-175 mm, także w wartościach pośrednich, takich jak 172,5 mm. Część korb szosowych dostępna jest także w długości 160 mm, a korby trekkingowe bywają tylko w wersjach 170 i 175 mm. Długość dobiera się do długości nóg i stylu jazdy, ale nie istnieje jeden uniwersalny wzór.

Badanie Martina i Spirduso (2001) na 16 wytrenowanych kolarzach porównało ramiona o długości 120, 145, 170, 195 i 220 mm. Największą moc maksymalną zmierzono przy 145 mm (1194 W), a najmniejszą przy 220 mm (1149 W), czyli różnica wyniosła około 4%. Moc przy 145 i 170 mm była istotnie wyższa niż przy 120 i 220 mm. Autorzy wskazali optimum na poziomie około 20% długości nogi, ale zaznaczyli, że standardowe 170 mm nie powinno istotnie ograniczać mocy maksymalnej u większości dorosłych. Dłuższe ramię obniża też optymalną kadencję. W praktyce o zmianie długości ramion warto myśleć głównie przy bardzo niskim lub bardzo wysokim wzroście albo przy problemach z ustawieniem pozycji, najlepiej po konsultacji przy bike fittingu.

Zgodność z napędem i linia łańcucha

Korba jest projektowana pod określoną liczbę rzędów i szerokość łańcucha. Shimano 105 FC-R7100 to korba do napędu 2×12, a SRAM NX Eagle DUB współpracuje z napędami 11- i 12-rzędowymi Eagle. Montaż tarcz od napędu o innej liczbie rzędów może pogorszyć zmianę biegów, dlatego korbę dobiera się razem z łańcuchem, kasetą i przerzutkami rowerowymi z tej samej rodziny. Korba 12-rzędowa, jak FC-R7100, wymaga też 12-rzędowej kasety i łańcucha. Przy starszych napędach 11-rzędowych pomoże wpis o kasecie Shimano 105, który pokazuje, jakie przełożenia daje ona w połączeniu z wybraną tarczą.

Linia łańcucha to odległość od osi symetrii ramy do środka tarczy (lub między tarczami). Dla przykładu FC-R7100 ma 44,5 mm, FC-T6010 50 mm, a SRAM NX Eagle DUB jest dostępna w czterech wariantach linii łańcucha: 49, 52, 66,5 i 76,5 mm, dobieranych do standardu ramy i tylnej piasty (producent podaje je w specyfikacji modelu). Zła linia łańcucha oznacza ocieranie, hałas i szybsze zużycie na skrajnych przełożeniach.

Objawy zużycia: wymienić tarcze czy całą korbę?

Tarcze zużywają się razem z łańcuchem. Rozciągnięty łańcuch gorzej zazębia się z tarczami i kasetą, co przyspiesza ich ścieranie. Park Tool zaleca wymianę łańcucha przy wydłużeniu 0,5% (napędy 11-rzędowe i więcej), 0,75% (10 rzędów i mniej) oraz 1,0% (jeden bieg). Regularna kontrola łańcucha i jego smarowanie to najtańszy sposób na dłuższe życie tarcz.

Lista kontrolna

• Łańcuch przeskakuje pod obciążeniem mimo nowego łańcucha - prawdopodobnie zużyte tarcze lub kaseta.
• Łańcuch „wciąga się” w tarczę (chain suck) przy zmianie przełożenia pod obciążeniem - typowy objaw zużytego napędu.
• Trzaski i skrzypienie przy mocnym pedałowaniu - sprawdź dokręcenie śrub tarcz, śrub ramion, pedałów i suportu. Luźne ramię na osi to częsta przyczyna.
• Luz na korbie - chwyć oba ramiona i spróbuj poruszyć nimi na boki. Wyczuwalny luz wskazuje na źle skasowany docisk ramienia albo zużyte łożyska suportu.
• Pęknięcie lub odkształcenie ramienia - nie jeździj dalej, korba wymaga wymiany.

Gdy zużyte są tylko tarcze, a ramiona i oś są całe, zwykle wystarczy wymiana tarcz o tym samym BCD lub mocowaniu direct mount. Całą korbę opłaca się wymienić przy uszkodzeniu ramienia, zmianie liczby rzędów napędu, przejściu na inny standard osi albo gdy zamienne tarcze do starego modelu są niedostępne. Przy dokręcaniu stosuj momenty z instrukcji producenta: Park Tool podaje przykładowo 12-15 Nm dla śrub zaciskowych lewego ramienia w systemach typu Hollowtech II, około 40 Nm dla śrub korb mocowanych na osi oraz 8-12 Nm dla stalowych śrub tarcz.

Jeśli szukasz zamiennika, przejrzyj ofertę korb rowerowych do szosy, MTB i trekkingu, mając pod ręką standard osi i suportu z ramy. Przy okazji warto ocenić stan łańcucha i kasety, bo nowe tarcze z wyciągniętym łańcuchem szybko się zużyją; potrzebne części znajdziesz w dziale kaset, wolnobiegów i łańcuchów.

Najczęstsze pytania

Czy korba Shimano Hollowtech II pasuje do suportu SRAM DUB?

Nie bezpośrednio. Hollowtech II ma oś 24 mm, a DUB 28,99 mm, więc każda z tych korb wymaga suportu dla własnej średnicy osi. Mufa w ramie może zostać ta sama, zmienia się tylko suport.

Jaka długość ramion korby jest standardowa?

Najczęściej 170-175 mm, a w ofercie producentów zwykle 165-175 mm, czasem także 160 mm. Badanie z 2001 roku wskazuje, że standardowe 170 mm nie ogranicza istotnie mocy maksymalnej u większości dorosłych.

Co oznacza kompakt 50/34?

To korba szosowa z tarczami 50 i 34 zęby. Daje lżejsze przełożenia niż semi-kompakt 52/36 i układ 53/39, dlatego jest popularna wśród amatorów i na trasach z podjazdami.

Skąd skrzypienie przy pedałowaniu?

Najczęściej z poluzowanego ramienia na osi, śrub tarcz, pedałów albo suportu. Zacznij od sprawdzenia i dokręcenia tych połączeń zgodnie z momentami podanymi przez producenta.

Czy mogę zamontować tarczę od innej korby?

Tak, jeśli zgadza się BCD i liczba śrub (albo standard direct mount) oraz tarcza jest przeznaczona do tej samej liczby rzędów napędu. W przeciwnym razie tarcza nie zamocuje się albo zmiana biegów będzie niepewna.