Kaseta Shimano 105: zakresy, zgodność i zużycie

Kaseta Shimano 105 występuje dziś w dwóch odmianach: 11-rzędowej z grupy R7000 i 12-rzędowej z grupy R7100/R7150. Obie wyglądają podobnie, ale różnią się zakresami zębów, łańcuchem, przerzutką i wymaganiami wobec bębenka piasty. Poniżej zebrane są dane ze specyfikacji Shimano, które pozwalają dobrać kasetę bez zgadywania.

Gdzie jest Shimano 105 w hierarchii grup szosowych

Szosowa oferta Shimano obejmuje sześć grup, od najprostszej do wyczynowej: Claris, Sora, Tiagra, 105, Ultegra i Dura-Ace. Różnią się przede wszystkim liczbą biegów z tyłu, materiałami i masą. Według tabel producenta manetki Claris obsługują 8 rzędów, Sora 9, a Tiagra 10 (starsza seria 4700/4720) albo 11 (nowsza seria R4000). Shimano 105 w generacji R7000 ma 11 rzędów, a w generacji R7100 (mechanicznej) i R7150 (elektronicznej Di2) już 12, podobnie jak obecne Ultegra i Dura-Ace.

W praktyce 105 to najtańsza grupa szosowa, która dzieli liczbę rzędów i ogólną konstrukcję z dwiema najwyższymi. Dlatego jest częstym wyborem w rowerach treningowych i przy modernizacji starszego napędu.

Generacje kaset 105 i dostępne zakresy

Oznaczenie typu 11-28T podaje liczbę zębów najmniejszej i największej zębatki. Poniższa tabela zbiera warianty z oficjalnych specyfikacji Shimano. Pozostałe zakresy, które można spotkać w sprzedaży z dopiskiem „105”, warto sprawdzić z kodem modelu, bo część z nich to kasety Shimano spoza grupy.

Dwie rzeczy z tej tabeli często umykają. Po pierwsze, 12-rzędowa kaseta z logo 105 ma w katalogu tylko zakres 11-34. Wariant 11-36 to model CS-HG710-12, który Shimano zalicza do kaset szosowych 12-rzędowych, ale nie oznacza nazwą 105; tabele zgodności dopuszczają go w napędzie 105 R7100. Po drugie, 11-rzędowe kasety 11-34 (CS-HG800-11, CS-HG700-11) też nie należą formalnie do grupy, choć pracują z jej napędem.

Materiały i budowa

We wszystkich wymienionych kasetach 105 zębatki są stalowe, niklowane. Największe tryby osadzone są na aluminiowym, anodowanym pająku (CS-R7000 i CS-R7100-12 mają jeden taki element), a pierścień zabezpieczający jest stalowy. Droższe kasety Ultegra i Dura-Ace mają aluminiowy pierścień, a Dura-Ace dodatkowo zębatki tytanowe. Stalowy pierścień zabezpieczający w 105 (w Ultegra i Dura-Ace jest aluminiowy) przekłada się na wyższą masę kasety, a konkretne wartości podaje specyfikacja producenta. Można ją przejrzeć w dokumentacji technicznej Shimano.

Zgodność z bębenkiem piasty

Bębenek (wolnobieg kasetowy) to część piasty, na którą nasuwa się kasetę. Shimano rozróżnia kilka typów wielowypustu i od tego zależy, co da się zamontować:

• HG spline L (szosowy 12/11-rzędowy), długość korpusu 36,75 mm: przyjmuje szosowe kasety 11-rzędowe, w tym CS-R7000 i CS-5800, oraz szosowe kasety 12-rzędowe, w tym CS-R7100-12. Kasety CS-HG800-11 i CS-HG700-11 wymagają na nim podkładki 1,85 mm.
• HG spline L2 (wyłącznie szosowe 12 rzędów), 37,65 mm: przyjmuje tylko szosowe kasety 12-rzędowe. Kasety 11-rzędowej się na nim nie zamontuje.
• HG spline M (10/9/8 rzędów i MTB 11), 34,9 mm: szosowe kasety 11-rzędowe, w tym CS-R7000, na nim nie pasują. Wyjątkiem są CS-HG800, CS-HG700 i CS-RS400.

Odpowiedź na częste pytanie brzmi więc: tak, 12-rzędowa kaseta 105 wejdzie na szosowy bębenek 11-rzędowy (HG spline L) bez podkładki. Odwrotnie nie zadziała: kaseta 11-rzędowa nie pasuje na bębenek L2. Starsze koła ze szosowym bębenkiem 10-rzędowym nie przyjmą zwykłej kasety 11-rzędowej, chyba że wymieni się bębenek albo sięgnie po kasetę z serii HG800/HG700. Pełne zestawienie znajduje się w tabelach zgodności Shimano (rozdział o bębenkach i wielowypustach).

Łańcuch, przerzutka i maksymalna zębatka

Liczba rzędów kasety musi zgadzać się z łańcuchem i manetką. Kasety 11-rzędowe Shimano współpracują z łańcuchem HG 11-rzędowym, kasety 12-rzędowe z łańcuchem HG 12-rzędowym (w zestawieniach dla 105 R7100 pojawiają się m.in. CN-M7100 i CN-M8100). Mieszanie liczby rzędów kończy się nieprecyzyjną zmianą biegów. Dlatego przy przejściu z 11 na 12 rzędów wymienia się cały napęd: manetki, przerzutkę tylną, kasetę i łańcuch, a według tabel zgodności Shimano także przednią przerzutkę (FD-R7100 lub FD-R7150) i korbę 12-rzędową (np. FC-R7100). O tym, jak działa zespół dźwigni, więcej w poradniku o klamkomanetkach i manetkach.

Druga granica to pojemność przerzutki tylnej. Specyfikacja Shimano podaje:

• RD-R7000-SS (krótki wózek, 11 rzędów): największa zębatka 25-30T, pojemność całkowita 35T.
• RD-R7000-GS (średni wózek, 11 rzędów): największa zębatka 28-34T, pojemność 39T.
• RD-R7100 i RD-R7150 (12 rzędów): największa zębatka 34-36T, pojemność 41T.

Pojemność to suma różnic: między dużą a małą tarczą korby oraz między największą a najmniejszą zębatką kasety. Korba 50-34 i kaseta 11-30 dają 16 + 19 = 35T, więc mieszczą się w wersji SS. Kaseta 11-32 albo 11-34 w napędzie 11-rzędowym wymaga już przerzutki GS. Z kolei 12-rzędowa przerzutka 105 obsługuje tylko kasety 11-34 i 11-36, bo minimalna największa zębatka to dla niej 34T; kaseta 11-30 z wyższych grup nie jest dla niej przewidziana. Szczegółowo różnice między wózkami opisuje tekst o przerzutkach rowerowych.

Jak dobrać zakres zębów do terenu i formy

Zakres kasety ocenia się zawsze razem z korbą. Najlżejsze przełożenie to stosunek najmniejszej tarczy do największej zębatki: 34/28 daje około 1,21 obrotu koła na obrót korby, 34/34 równo 1,0, a 34/36 około 0,94. Najcięższe to duża tarcza do najmniejszej zębatki, np. 50/11 to około 4,5. Shimano oferuje do 105 korby 50-34, 52-36 i (w R7000) 53-39, co razem z kasetą wyznacza cały dostępny zakres.

• 12-25 i 11-28 (11 rzędów): małe skoki między biegami, przydatne na płaskim terenie i przy jeździe w grupie, gdzie liczy się utrzymanie kadencji.
• 11-30 i 11-32: kompromis na pagórki i dłuższe podjazdy, kosztem większych odstępów między przełożeniami.
• 11-34 i 11-36: rezerwa na strome podjazdy, jazdę z bagażem albo słabszą formę. W 12 rzędach dodatkowa zębatka częściowo łagodzi większe skoki.

Rozsądne podejście to zacząć od najtrudniejszego podjazdu na stałych trasach: jeśli na najlżejszym biegu kadencja wyraźnie spada, a jazda zamienia się w siłowe wciskanie pedałów, potrzebny jest lżejszy bieg (większa zębatka z tyłu albo mniejsza tarcza z przodu). Wybór tarcz opisuje poradnik o korbach rowerowych.

Dla napędu 11-rzędowego typowym wyborem jest kaseta Shimano 105 CS-R7000, dostępna w zakresach od 12-25 do 11-32. Przy wymianie warto od razu porównać ją z innymi pozycjami w kategorii kasety, wolnobiegi i łańcuchy, zwłaszcza jeśli razem z kasetą zmienia się łańcuch.

Zużycie kasety i rola łańcucha

Kaseta i łańcuch zużywają się razem. Łańcuch wydłuża się w miarę ścierania sworzni i tulejek, a wydłużony łańcuch przenosi nacisk na mniejszą liczbę zębów i szybciej wyciera ich profil. Jeśli łańcuch wymieni się na czas, kaseta może posłużyć dłużej niż jeden łańcuch. Jeśli jeździ się na nim zbyt długo, zębatki dopasowują się do wydłużonego łańcucha i po założeniu nowego napęd zaczyna przeskakiwać.

Objawy, które wskazują na zużytą kasetę:

• przeskakiwanie łańcucha pod obciążeniem (przy ruszaniu, na podjeździe), najczęściej na najczęściej używanych zębatkach, mimo poprawnie ustawionej przerzutki;
• zęby o profilu „płetwy rekina”, ścięte lub zaostrzone z jednej strony;
• przeskakiwanie, które pojawiło się dopiero po założeniu nowego łańcucha;
• głośniejsza praca napędu na jednym lub dwóch biegach, a cicha na pozostałych.

Wydłużenie łańcucha najprościej sprawdzać przymiarem (wskaźnikiem zużycia łańcucha), regularnie, np. przy okazji mycia napędu. Graniczną wartość podaje instrukcja konkretnego przyrządu. Czysty i nasmarowany łańcuch zużywa się wolniej, więc pielęgnacja napędu bezpośrednio wydłuża życie kasety.

Typowe błędy przy wymianie

• Zakup kasety 11-34 do przerzutki RD-R7000-SS, która obsługuje najwyżej 30T.
• Pominięcie podkładki 1,85 mm przy montażu CS-HG800-11 na szosowym bębenku HG spline L.
• Próba założenia kasety 11-rzędowej na bębenek L2 z koła kupionego do napędu 12-rzędowego.
• Zostawienie starego, wydłużonego łańcucha z nową kasetą, co szybko niszczy nowe zębatki.
• Zmiana zakresu kasety bez sprawdzenia długości łańcucha; przy większej zębatce łańcuch zwykle trzeba wydłużyć.

Najczęstsze pytania

Czy kaseta Shimano 105 12-rzędowa pasuje na bębenek 11-rzędowy?

Tak, jeśli to szosowy bębenek HG spline L. Według tabel zgodności Shimano przyjmuje on zarówno szosowe kasety 11-, jak i 12-rzędowe. Bębenek L2 przyjmuje tylko kasety 12-rzędowe.

Czy założę kasetę 11-34 do napędu 105 R7000?

Tak, ale potrzebna jest przerzutka RD-R7000-GS (do 34T) i kaseta CS-HG800-11 lub CS-HG700-11, która na szosowym bębenku wymaga podkładki 1,85 mm. Wersja SS obsługuje najwyżej 30T.

Czy kaseta 105 R7000 pasuje do napędu Tiagra 4700?

Nie bez zmian. Tiagra 4700 jest 10-rzędowa, a CS-R7000 ma 11 zębatek, więc wymaga manetek, przerzutki i łańcucha 11-rzędowych oraz bębenka HG spline L.

Kiedy wymienić kasetę razem z łańcuchem?

Gdy nowy łańcuch przeskakuje na starej kasecie albo zęby mają wyraźnie ścięty profil. Jeśli łańcuch wymienia się regularnie po przekroczeniu dopuszczalnego wydłużenia, kaseta zwykle nie wymaga wymiany przy każdym nowym łańcuchu.